اصلی‌ترین فعالیت شورای تخصصی حوزوی مرتبط کردن حوزه‌های علمیه با شورای عالی انقلاب فرهنگی است

حجت الاسلام و المسلمین دکتر حمید پارسانیا، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و رئیس شورای تخصصی حوزوی این شورا، در گفتگویی که از نظرتان میگذرد به تشریح و تبیین چرایی تشکیل و ادامه حیات شورای عالی انقلاب فرهنگی پرداخته اند.

من هم به شما عرض سلام دارم، همان‌گونه که مستحضر هستید بعد از انقلاب فرهنگی به دستور حضرت امام خمینی«ره» ستاد انقلاب فرهنگی شکل گرفت که محور اصلی فعالیت این ستاد بازگشایی دانشگاه‌ها بود.

این ستاد برای این منظور هم در محور سالم‌سازی محیط دانشگاه‌ها و خارج کردن محیط علم و دانش از چنگال گروهک‌های شبه ‌نظامی ضد انقلاب فعالیت‌های قابل توجهی انجام داد و هم در محور مسائل نظری و فکری کارکرد مقبولی داشت.

هنگامی‌که به دقت نگاه کنیم بر ما معلوم می‌شود که این دو محور در عمق موضوع با یکدیگر مرتبط هستند و به نوعی لازم و ملزوم یکدیگر محسوب می‌شوند؛ یعنی برای این که ما دانشجوی جوان را از غلطیدن در دامان گروهک‌های ضد انقلاب مصونیت ببخشیم، حتماً باید او را از جنبه نظری تقویت کنیم و تقویت دانشجو از منظر فکری هم نیاز به یک محیط علمی دارد و در یک محیط مغشوش و شبیه به پادگان این کار غیر مقدور است.

البته بنده بر این نظر هستم که حتی اگر موضوع انقلاب فرهنگی و متعاقب آن تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی روی نمی‌داد، باز هم با توجه به وجهه غالب فرهنگ در انقلاب اسلامی وجود یک نهاد عالی سیاست‌گذاری در زمینه فرهنگ و علم باز هم اجتناب‌ناپذیر بود.

شورای عالی انقلاب فرهنگی به تدبیر رهبر معظم انقلاب ادامه حیات پیدا کرد و به تدبیر ایشان وارد حوزه‌های راهبردی همچون تعلیم و تربیت و مهندسی فرهنگی کشور شد. علت این مسئله چه بود؟

ببینید فرهنگ پدیده‌ای عام است و بخش‌های مختلف نظام در حل مسائل و تبیین دقیق حوزه‌های مأموریت خود در به این پدیده عام نیاز دارند.

برای همین شما مشاهده می‌کنید که روسای سه قوه، پنج تن از وزرا و تعداد زیادی مسئولان اجرایی کشور به علاوه نخبگان علمی و فرهنگی در شورای عالی انقلاب فرهنگی عضویت دارند، زیرا همه دستگاه‌ها با موضوع فرهنگ در حیطه وظائف و اختیارات خود تماس دارند و به همین دلیل باید این موضوع مهم که به تعبیر مقام معظم رهبری فضای تنفس جامعه محسوب می‌شود، باید در یک شورای عالی سیاست‌گذاری و تدوین شود.

در روند فعالیت‌های ستاد انقلاب فرهنگی هم این نکته مشاهده شد که باز گردانیدن دانشگاه‌ها به مسیر صحیح خود بدون توجه به موضوع فرهنگ غیر ممکن است و به همین دلیل ستاد انقلاب فرهنگی علاوه بر موضوعات مربوط به دانشگاه در حوزه فرهنگ هم داخل شد.

روند فعالیت‌های شورای عالی انقلاب فرهنگی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

شورای عالی انقلاب فرهنگی از آغاز فعالیت خود در آذرماه ۱۳۶۳ در یک روند کلان دارای فراز و نشیب بوده است ولی این شورا در طول این سال‌ها به تناسب زمان و اقتضائات محیطی تصمیمات موثر و راهگشایی داشته است.

به نظر بنده یکی از مصوبات مهم شورای عالی انقلاب فرهنگی، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش است.

در تدوین این سند که از مطالبات شورای عالی انقلاب فرهنگی محسوب می‌شود، وزارت آموزش و پرورش به عنوان نهاد اصلی متولی اجرای این سند نقش مفید و موثری داشت و شورای عالی انقلاب فرهنگی هم با تلاش قابل توجهی که داشت این سند مهم را به تصویب رسانید.

البته در این مسیر شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی هم نقش موثری داشت به ویژه در جریان نگارش فلسفه عمومی تعلیم و تربیت به عنوان یکی از اصلی‌ترین اسناد تبیین کننده مبانی نظری سند تحول بنیادین آموزش و پرورش تلاش‌های موثری انجام داد.

از همین جا اگر مایل هستید ما وارد موضوع ضرورت تشکیل شورای تخصصی حوزوی شویم. به نظر شما چرا شورای عالی انقلاب فرهنگی به این نتیجه رسید که باید شورایی تحت عنوان شورای تخصصی حوزوی تشکیل شود؟

از همان ابتدای تشکیل شورای عالی انقلاب فرهنگی نحوه استفاده از ظرفیت‌های حوزه‌های علمیه به عنوان ریشه‌دارترین نهاد تولید علم و معرفت در سنت تاریخی ما یک موضوع مورد بحث بود.

البته این موضوع در ستاد انقلاب فرهنگی هم مورد توجه بود ولی با کارکردی که برای ستاد انقلاب فرهنگی تعیین شده بود، این موضوع بیشتر در قالب وحدت حوزه و دانشگاه به نظر می‌رسید.

اما بعد از تشکیل شورای انقلاب فرهنگی و گسترش دامنه وظائف و مأموریت‌های این شورا، نحوه ارتباط با حوزه‌های علمیه همواره از دغدغه‌های شورای عالی انقلاب فرهنگی بود تا اینکه در دوره جدید فعالیت این شورای عالی یعنی از سال ۱۳۸۴ کمیسیون حوزوی در شورای عالی انقلاب فرهنگی به منظور تطبیق مصوبات شورای عالی با مبانی نظری و فکری اسلام و تشیع شکل گرفت و از سال ۱۳۹۰ نیز با ارتقای ساختاری این کمیسیون به شورای تخصصی تغییر شکل داد.

یکی از اصلی‌ترین کارکردهای شورای تخصصی حوزوی جریان دادن مبانی معرفتی و فکری حوزه‌های علمی در همه تصمیم‌گیری‌های شورای عالی انقلاب فرهنگی است.

گسل بین این دو نهاد تولید کنند علوم و دانایی در کشور یعنی حوزه و دانشگاه یکی از معضلات نظام فرهنگی و علمی کشور ما محسوب می‌شود و ما برای پیشرفت علم در کشور هیچ راهی جز نزدیک‌تر کردن حوزه و دانشگاه نداریم.

از جانب دیگر جهان امروز عرصه تقابل فکری و نظری اسلام و تشیع با لیبرال دموکراسی به عنوان نظریه غالب بر بخش اعظمی از جهان است و ما در این تقابل هیچ راهی جز تقویت مبانی فکری و نظری خود نداریم.

به نظر شما دلیل ورود و توجه جدی شورای عالی انقلاب فرهنگی در موضوع تعلیم و تربیت چیست؟

نظام استکبار از بدو تسلط همه جانبه خود بر این کشور یعنی ابتدای دوره پهلوی اول برای تسلط بر همه ارکان این کشور به درستی دریافت که باید عنان نهاد تعلیم و تربیت یعنی آموزش و پرورش را بر عهده بگیرد و اگر در نهاد آموزش و پرورش کودک ما بر طبق برنامه آموزشی تدوین شده آنان آموزش ببیند، دیگر هنگامی که به دانشگاه پا نهاد با او مشکل چندانی نخواهند داشت.

بنابراین یک بررسی تاریخی نشان می‌دهد که توجه و اهتمام استعمارگران در برنامه‌ریزی برای نهاد آموزش و پرورش اگر بیشتر از توجه آنان به نهاد دانشگاه نباشد کمتر هم نیست.

شورای عالی انقلاب فرهنگی با توجه به همین موضوع و به ویژه در دوره اخیر موضوع تعلیم و تربیت را در رأس مأموریت‌های خود تعریف کرد و با توجه به فرمان رهبر معظم انقلاب اسلامی مبنی بر لزوم تحول بنیادین آموزش و پرورش سند مربوطه با دقت نظر و مبانی روشن و متقن برآمده از متن تعالیم اسلام تدوین و تصویب شد.

رهبر معظم انقلاب اسلامی در سفر خود به استان قم در سال ۱۳۸۹ شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی را یک تجربه موفق و قابل الگو برداری برای کل نظام دانستند و این مدال افتخار هم اکنون بر سینه این شورا و شورای عالی انقلاب فرهنگی می‌درخشد. به نظر شما علت این تقدیر معظم له از شورای تخصصی حوزوی چه بوده است؟

فلسفه ایجاد شورای تخصصی حوزوی در شرح وظائف این شورا مشخص شده است. یعنی شورای عالی انقلاب فرهنگی در برخی از مسائل به مشاوره یک نهاد حوزوی نیاز داشت و به همین منظور کمیسیون حوزوی و متعاقب آن شورای تخصصی حوزوی شکل گرفت.

بخش اصلی و محوری فعالیت شورای تخصصی حوزوی مرتبط کردن رأس و بدنه حوزه‌های علمیه با شورای عالی انقلاب فرهنگی است. این ارتباط هم باید در سیاست‌گذاری‌های کلان شورای عالی انقلاب فرهنگی مشاهده شود و هم باید در رصد و شناسایی موضوعات فرهنگی جامعه نمود پیدا کند.

موضوع بعدی که وجود شورای تخصصی حوزوی را لازم واجب می‌کند، جایگاه رفیع نظام آموزشی حوزوی در سنت علمی جامعه ما و لزوم در نظر گرفتن جایگاه مناسبی برای این نظام در تصمیم گیری‌ها و سیاست گذاری‌های علمی و فرهنگی است.

مستقل شدن نظام آموزشی حوزه از نظام آموزش عالی رسمی کشور نیز یکی دیگر از مواردی بود که باید برای برآورده‌ شدن آن یک نهادی مانند شورای تخصصی حوزوی تشکیل می‌شد.

به عبارت دیگر مسائل مربوط به هویت و جایگاه حوزه‌های علمیه در نظام آموزشی و فرهنگی کشور باید با تدبیر، برنامه‌ریزی و مدیریت خود حوزه انجام شود.؛ بنا بر این وقتی که شورای تخصصی حوزوی مصوبه‌ای داشته باشد، بایستی این مصوبات را توسط شورای عالی حوزه علمیه قم مورد تائید قرار گیرد و سپس این مصوبه پس از طی مراحل توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی رسمیت می‌یابد.

بخش دیگری از فعالیت‌های شورای تخصصی حوزوی، انتقال نقطه نظرات مراجع معظم تقلید و فضلای حوزوی نسبت به مسائل فرهنگی کشور به شورای عالی انقلاب فرهنگی است. این نقطه نظرات ممکن است ماهیت حوزوی داشته باشد و ممکن است مربوط به سایر بخش‌های فرهنگی جامعه باشد.

کارکرد دیگر شورای تخصصی حوزوی اعمال نظرات حوزه‌های علمیه در اسناد مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی است که ما در جریان نقشه جامع علمی کشور این کار را به خوبی انجام دادیم.

بخش دیگری از فعالیت‌های ما اظهارنظر کارشناسی در پیش نویس اسناد مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی از منظر مطالعات دینی است. علاوه بر مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی، مصوبات شوراهای اقماری مانند شورای معین و دیگر شوراها توسط کارشناسان ما بررسی می‌شود و اگر احساس کنیم که از این منظر به حضور نماینده شورای تخصصی حوزوی نیاز باشد، نماینده هم فرستاده می‌شود.

رهبر معظم انقلاب در سفر سال ۸۹ به شهر مقدس قم، فرمودند خدمات شورای تخصصی حوزوی به محدود به شورای عالی انقلاب فرهنگی نباشد و سایر نهادهای نظام هم باید از ظرفیت شورای حوزوی استفاده کنند. در این زمینه چه کارهایی انجام داده‌اید؟ آیا با نهادهای بالادستی دیگر همچون مجمع تشخیص مصلحت نظام و دولت همکاری دارید؟

عبارت مقام معظم رهبری ناظر بر این مسئله بود که بخش‌های مختلف نظام بر اساس معارف حوزوی ارشاد شوند و فضلای حوزه در بخش‌های مختلف حضور فعالی داشته باشند. تلاش‌هایی برای استفاده از این ظرفیت و مجموعه کارشناسی که در سطح بالا نسبت به مسائل فرهنگی و علمی نظام می‌اندیشند و متخصصانه وارد می‌شوند صورت گرفت تا بتوانند نسبت به موارد دیگری که نیاز به مشاوره احساس می‌شود وارد شوند.

در برخی موارد نهادهایی مانند مجمع تشخیص مصلحت نظام رأساً مواردی را به ما ارجاع داده‌اند و ما در این موارد اظهار نظر کارشناسی کرده‌ایم.

پیش از تشکیل شورای عالی فضای مجازی ما کمیسیونی در شورای تخصصی حوزوی داشتیم که در زمینه موضوعات فضای مجازی فعالیت می‌کرد. با شکل گرفتن شورای عالی فضای مجازی و مأموریتی که از سوی مقام معظم رهبری به این شورا واگذار شد، تلاش کردیم تا بتوانیم در ارتباط با شورای عالی فرهنگی مجازی فعالیت‌هایی داشته باشیم.

موضوع دیگری که ما در راستای تحقق فرمایش مقام معظم رهبری دنبال کردیم، وارد کردن معارف اسلامی در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی است یعنی ما می‌خواهیم حوزه‌های علمیه به تناسب زمینه‌های کارشناسی و تخصصی خود، در پی آن بوده که متخصصانی تربیت شوند که با همکاری مراکز آموزشی و پژوهشی بتوانند وارد بخش سیاست‌گذاری کلان فرهنگی شوند و به‌ همین دلیل رشته سیاست‌گذاری فرهنگی با کمک مراکز حوزوی و با مشارکت شورای عالی انقلاب فرهنگی راه‌اندازی شد.

منبع:پایگاه اطلاع رسانی شورای حوزوی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *