ظرفیت‌های حکمت متعالیه و عرفان اسلامی برای گفتگوی بینافرهنگی

photo_2016-08-02_22-34-51

حجت‌الاسلام دکتر حمید پارسانیا در همایش «فراگیری رحمت الهی مبدأ گفتگو بین ادیان در قرن بیست و یک» در سن‌پترز بورگ روسیه مطرح کرد:
ظرفیت‌های حکمت متعالیه و عرفان اسلامی برای گفتگوی بینافرهنگی

حجت‌الاسلام دکتر حمید پارسانیا گفت: براساس حکمت متعالیه گفتگوهای بینا فرهنگی، بر مدار حقیقت عقلی‌ای شکل می‌گیرد که در باطن و نهان انسان‌ها نیز حضور دارد و بر اساس رویکرد عرفانی ارتباط عقلی انسان‌ها ریشه در گفتگوی آدمیان با خداوند سبحان دارد.
طی روزهای اخیر شهر سن پترز بورگ روسیه محل برگزاری همایشی با مشارکت مراکز مختلف علمی و با حضور اندیشمندانی از سراسر جهان با عنوان «فراگیری رحمت الهی مبدأ گفتگو بین ادیان در قرن بیست و یک» بود. در این همایش حجت‌الاسلام حمید پارسانیا قم به بازخوانی ظرفیت‌های نظری حکمت متعالیه و عرفان اسلامی برای گفتگوی بینافرهنگی پرداخت. این سخنرانی که از سه بخش تشکیل شده می‌کوشد نظریه‌ی برآمده از فلسفه و عرفان اسلامی را برای امکان گفتگوی‌فرهنگی به بحث بگذارد. در بخش اول به تبیین مسئله می‌پردازد؛ بخش دوم معنای رحمانیت رحمانی خداوند به عنوان مبانی عام و شامل در گفتگو بینافرهنگی مورد بحث قرار می‌دهد و در بخش سوم به راههای اثبات رحمانیت خداوند می‌پردازد.
وی گفت: در بخش اول به تبیین مساله‌ای می‌پردازیم که نظریه برآمده از فلسفه و عرفان اسلامی برای حل آن شکل می‌گیرد. در این بخش لازم است زمینه‌ها و ریشه‌های مشکل و مساله‌ی مربوط به گفتگوهای بینا فرهنگی دنبال گردد و پیشینه مشکل تا فلسفه کانت و فلسفه نیچه و همچنین دیدگاه‌های نوکانتی و پست مدرن دنبال شود.
وی افزود: این دیدگاهها با بی اعتبار دانستن عقل نظری و ارجاع آن به عقل عملی و یا به اراده انسان، با سوبژکتیو کردن معرفت به سوی نظریه‌هایی پیش رفتند که معرفت و هویت فرد و عامل را به ساختارهای فرهنگی باز می‌گردانند. این امر علاوه بر آن که به مرگ سوژه منجر شده به نسبیت معرفت و حقیقت و به غلبه نوعی هرمونتیک مفسرمحور منجر شد؛ و به دنبال آن فهم و شناخت افراد از یکدیگر را به زمینه‌های فرهنگیِ مربوط به آن‌ها محدود و مقید ساخت؛ و در نتیجه امکان مفاهمه و گفتگوهای بینافرهنگی را مورد تردید قرار داد.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دوم با بررسی معنای رحمانیت رحمانیه خداوند سبحان به شمول رحمت رحمانیه نسبت به رحمت رحیمیه و دیگر اسماء و صفات الهی پرداخت و گفت: رحمت رحمانیه که نفس رحمانی، فیض منبسط، وجه الله و امر واحد الهی است. به دلیل اینکه با همه اشیا حضور داشته و به همه¬ی آنها از آنها نزدیک تر است. همان امری است که با ارتباط بی تکیف و بی قیاس با مخلوقات و از جمله با هریک از انسان ها هویت و معرفت آنها را تعیین می کند. بگونه¬ای که هیچ موجودی بدون شناخت آن به شناخت خود و شناخت دیگر اشیا نایل نمی شود و هیچ موجودی نیز محروم از ارتباط با آن نمی‌تواند باشد.
وی در جمع‌بندی این بخش از سخنانش گفت: رحمت رحمانیه حقیقت واحدی است که از طریق آن، معرفت مشترک انسانها نسبت به حقیقت و نسبت به خود آنها و همچنین نسبت به یکدیگر پدید می آید.
پژوهشگر علوم اجتماعی، فلسفه و عرفان اسلامی در بخش سوم سخنان خود با اشاره به راههای اثبات رحمت رحمانیه خداوند و مبادی هستی شناختی و معرفت شناختی مربوط به آن گفت: در این بخش ما می‌توانیم از سه راه نقل، عقل و وحی با ارجاع نقل به عقل و وحی بحث کنیم اما بسیاری از فلسفه‌ها و هستی‌شناسی‌ها مانند فلسفه‌های ماتریالیستی و رویکردهای شکاکانه و یا سوبژکتیوِ به معرفت انسانی امکان اثبات نفس رحمانی را ندارند.
وی با بررسی ظرفیت جریان های کلامی و فلسفی دنیای اسلام گفت: رویکردهای کلامی و یا فلسفی مشایی و اشراقی از اثبات برهانی نَفسِ رحمانی بگونه ای که عهده دار حل مساله¬ی گفتگوهای بینافرهنگی باشد عاجز و ناتوان هستند؛ و تنها حکمت متعالیه و یا آثاری که در حوزه عرفان نظری شکل گرفته اند توان اثبات آن را دارند هرچند که رهاورد این دو نیز با یکدیگر تمایز دارد.
این استاد حوزه و دانشگاه گفت: در حکمت متعالیه، فیض منبسط و نَفسِ رحمانی که همان رحمت رحمانیه است مخلوق نخستین و عقل اول است، که در ردیف و شماره‌ی با دیگر مخلوقات قرار نمی گیرد؛ و با اقبال و ادبار خود همانگونه که مفاد روایات است، عوالم را پدید می‌آورد و لکن در عرفان نظری عقل ظهور رحمت رحمانیه در عالم خلق است که فیض مقدس نامیده می‌شود و سابق بر آن فیض اقدس است که واسطه ظهور اسما و صفات ذاتیه خداوند است.
وی در پایان با جمع‌بندی سخنانش گفت: براساس حکمت متعالیه مدار گفتگوهای بینافرهنگی همان حقیقت عقلی‌ای است که در باطن و نهان انسان‌ها نیز حضور دارد. بر اساس رویکرد عرفانی ارتباط عقلی انسان‌ها ریشه در گفتگوی آدمیان با خداوند سبحان دارد و این ارتباط عقلی مبنای یک گفتگوی بینا‌فرهنگی را به دست می‌دهد.

One thought on “ظرفیت‌های حکمت متعالیه و عرفان اسلامی برای گفتگوی بینافرهنگی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *