پیام آیت الله جوادی آملی به دومین دوره گفتمان نخبگان علوم انسانی

پیام آیت الله جوادی آملی به دومین دوره گفتمان نخبگان علوم انسانی

پیام آیت الله جوادی آملی به دومین دوره گفتمان نخبگان علوم انسانی
آیت الله جوادی آملی گفت: اگر حوزه توانست امامی تربیت کند که مردان عاقل، عالم، پاک و منزه از جهل علمی و جهالت عملی بوده و مردم به دنبال آنها راه بیافتند، این نتیجه علم انسانی اسلامی خواهد بود.
به گزارش روابط عمومی دفترتبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، حضرت آیت الله جوادی آملی در پیام تصویری به مراسم افتتاحیه دومین دوره گفتمان نخبگان علوم انسانی که در مرکز همایش های غدیر دفتر تبلیغات اسلامی برگزار شد، با اشاره به اینکه آنچه که درباره علوم انسانی گفته می شود محور اساسی آنها توحید خدا و تبیین رهاورد انبیاء الهی است، اظهار داشتند: راه شناخت علوم انسانی اسلامی، همان راه اصیل است که تمایز علوم به تمایز موضوعات آنهاست.
ایشان با بیان اینکه علم، یک مجموعه مسائلی است که در آنها درباره سلسله اموری بحث می کنند، گفتند: گاهی گفته می شود که تمایز علوم به اغراض و اهداف آن علوم است؛ گاهی گفته می شود به صبغه مسائل آن علوم است و گاهی هم ذکر می شود که تمایز علوم به تمایز موضوعات آنهاست.
معظم له افزودند: اصل این بحث در علوم عقلی مثل فلسفه و منطق مطرح است که مرحوم بوعلی در برهان شفا و سایر حکمای الهی در مباحث منطقی خود که عوارض ذاتی موضوع را تبیین می کنند، طرح کرده اند.
این مرجع تقلید با بیان اینکه ممکن است کسی در علوم اعتباری در اصل موضوع داشتن آنها تردید کند، گفتند: در علوم اعتباری، سلسله مسائل اعتباری که با هم تناسبی دارند در یک جا گردآوری شده و نظمی ضروری میان آنها نیست؛ ولی در علوم عقلی مخصوصا در ریاضیات، نظمی دقیق بین مسائل آنها برقرار است.
این مفسر برجسته قرآن کریم افزودند: به هرترتیب علوم از یکدیگر تمایزی داشته و نمی شود هر مسئله ای را در هر علمی مطرح کرد.
حضرت آیت الله جوادی آملی با بیان اینکه تمایز علوم به اغراض آنها نیست، گفتند:  اغراض مترتب بر مسائل اند و چیزی که فرع و مترتب است نمی تواند مائز و ممیز باشد.
ایشان با اشاره به اینکه نمی شود تمایز علوم را به محمولات آنها دانست، گفتند:  محمول متکی به موضوع است و چیزی که به دیگری تکیه دارد نمی تواند اصلی باشد و بر این اساس تمایز علوم به تمایز مسائل آنها هم نیست زیرا مسئله، خود به دو یا سه عنصر محوری موضوع، محمول و ربط منحل می شود.
معظم له افزودند: ربط تابع طرفین و محمول پیرو موضوع است، چون از اعراض و عوارض آن است و تنها تکیه گاه مسایل، موضوعات آنهاست؛ بنابر این اگر ما موضوعات را از هم جدا کردیم مسایل از یکدیگر و اغراض و اهداف هم از یکدیگر جدا می شوند.
این مرجع تقلید با بیان اینکه بهتر است که بگوییم تمایز علوم به تمایز موضوعات آنهاست، گفتند: اگر خواستیم ببینیم که علوم انسانی اسلامی چه علمی است باید موضوع آن را بررسی کنیم.
حضرت آیت الله جوادی آملی با تاکید بر اینکه لزوما هر علمی که اسلام تعلیم آن را واجب کرده است، اسلامی نیست، گفتند: آن علم، تعلمش اسلامی است نه خود علم؛ خود علم ممکن است اسلامی باشد یا نباشد.
ایشان با بیان اینکه تاکید اسلام بر یادگیری بعضی از علوم برای بهره برداری از منافع، فوائد و فضایل آن نیست، ابراز داشتند: اسلام یادگیری بعضی از علوم را برای رهایی از خطر آن واجب کرده است.
معظم له با تاکید بر اینکه علمی، اسلامی است که موضوع آن اسلامی باشد نه تعلم آن، گفتند: تعلم معیار نیست؛ بسیاری از علوم هستند که برای در امان ماندن از خطر آنها اسلام واجب کرده که آنها را یاد بگیرند، اما آن علم اسلامی نیست؛ پس برای اینکه روشن شود که چه علمی، اسلامی است و چه علمی نیست باید موضوع آن بررسی شود.
*شاخصه تمایز علم اسلامی و غیراسلامی
این مرجع تقلید در تبیین شاخصه های علم دینی و اسلامی، اظهار داشتند: علمی اسلامی است که موضوع آن علم ثبوت خدای سبحان، اسمای الهی، اوصاف خداوند، اقوال خداوند، افعال خداوند، آثار خدا، خدا و مضاهر او، خدا و آیات او، خدا و جلوه های او، خدا و ظهورات او و تجلیات او باشد.
این مفسر برجسته قرآن کریم با اشاره به علومی که موضوع آن فعل انسان است، گفتند: این علوم نظیر صنعت، هنر، کشاورزی، دامداری، داروسازی، نظیر رفتار ها و گفتارهایی که انسان از خود نشان می دهد می تواند اسلامی یا غیر اسلامی باشد؛ اگر این علوم مطابق با رهآورد دین باشد، دینی خواهد بود و اگر مطابق دین نباشد، غیر دینی است.
حضرت آیت الله جوادی آملی با بیان اینکه بررسی درباره علوم انسانی به دو شکل است، اظهار داشتند: شکل نخست این است که حقیقت انسان را بشناسیم و اگر خواستیم حقیقت انسان را بشناسیم، این انسان شناسی، یک علمی است که موضوع آن فعل خداست و در این حالت، این علم، دینی است.
ایشان تصریح کردند: اما علومی که موضوعش فعل خود انسان است و اینکه “چه کارهایی می کند” و “چه کارهایی نمی کند”، می تواند “دینی” یا “غیر دینی” باشد.
معظم له در تبیین دلیل اینکه علمی دینی و اسلامی است که موضوع آن فعل خدا باشد، گفتند: اسلام می گوید غیر از اینکه خدایی هست و جلوه هایی دارد چیز دیگری نیست؛ جهان یک “جهان آفرین”، یک “جهان دان” و یک “جهان آرا” دارد که فقط خداست و لاغیر.
این مرجع تقلید با تاکید مجدد بر اینکه اگر خواستیم علم دینی را از علم غیر دینی تمایز دهیم باید موضوع آن ها را از هم جدا کنیم، ابراز داشتند: همه مخلوق خدا هستند و فعل خداست و بحث درباره اینکه “خدا چگونه آفرید” و “برای چه آفرید” علم دینی است.
حضرت آیت الله جوادی آملی افزودند: بعد از اثبات اینکه خداوند انسان را آفرید، درباره اینکه انسان چه کاری انجام دهد و چه علمی بیاموزد باید از انسان آفرین سوال کرد.
ایشان با بیان اینکه انسان برای دریافت پرسش خود از انسان آفرین دو راه “عقل” و “نقل” را دارد، تصریح کردند: البته این راه ها که گفته می شود در حقیقت یکی راه است و دیگری راهنما؛ آنکه راه را تعیین می کند و مهندس راه است، شریعت می باشد که صراط مستقیم است.
معظم له افزودند: براهین عقلی، تجربه های عقلی و حسی سراج و چراغ هستند.
*کار انسان مهندسی نظام خلقت نیست
این مرجع تقلید با بیان اینکه کار انسان مهندسی نظام خلقت نیست، گفتند: هیچ عقلی توان آن را ندارد که برای انسان صراط مستقیم ترسیم کند زیرا این عقل نه از آغاز خلقت با خبر است و نه از انجام آن و نه از فراز و فرود این راه آگاه است.
حضرت آیت الله جوادی آملی با تاکید بر اینکه عقل راه شناس است نه راه ساز، ابراز داشتند: عقل هیچ حکیمی، فقیهی، اصولی و مانند آن، این قدرت را ندارد که از گذشته و آینده خبر بدهد.
ایشان افزودند: ساختار سه گانه جهان آفرینی، جهان دانی و جهان آرایی قبل از عقل حکیم بود، بعد از مرگ حکیم و زوال عقل او هم هست.
*علوم انسانی اسلامی بر بستر شریعت است
معظم له تصریح کردند: بنابراین ما یک صراط داریم که انسان راهی آن است و علوم انسانی اسلامی بر بستر همین صراط و راه شناسی است و یک سراج داریم که این راه را نشان می دهد.
این مرجع تقلید با بیان اینکه فهم خدا و چگونگی خلقت را از راه عقل و نقل متوجه می شویم، ابراز داشتند: گاهی با آیات و روایات و گاهی با عقل، کار خدا را متوجه می شویم.
*فهم خدا در درجه نخست از طریق وحی است
این مفسر برجسته قرآن کریم با بیان اینکه البته فهمیدن فعل و قول خدا در درجه اول، مستقیما از راه وحی است، گفتند: وحی انبیاء چون شهودی است و نه حصولی، چون حقیقت است و نه مفهوم و چون “معصوم” مصون از سهو، خطا، نسیان و خطیئه است، هیچ مقابل ندارد.
*چرا عقل در مقابل وحی نیست؟
حضرت آیت الله جوادی آملی با تاکید بر اینکه عقل در مقابل وحی نیست، اظهار داشتند: علم عقل، حصولی است و نه حضوری؛ خطاپذیر است نه معصوم؛ با مفهوم کار دارد و نه با حقیقت؛ هم منقطع الاول است و هم منقطع الاخر؛ نه از آغاز باخبر است و نه از انجام؛ بنابر این عقل و براهین عقلی و فلسفه در برابر وحی نیست، بلکه در برابر نقل است.
ایشان با بیان اینکه ادله نقلی، انسان را به آنچه که وحی مستقیم است آشنا می کند، گفتند: دلیل عقلی هم می تواند ما را راهنمایی کند به اینکه انبیاء چه آورده اند.
*عقل در مقابل نقل است نه وحی!
معظم له در جمع بندی این بخش از سخنان خود گفتند: در جهان یک صراطی است که کار خداست و یک سراجی است که این سراج به وسیله نقل یا عقل کشف می شود؛ همچنین عقل در مقابل نقل است و نه در مقابل وحی؛ زیرا “نقل” از وحی کشف می کند و ممکن است خطاپذیر باشد، ممکن است منقطع الاول و الاخر باشد، اما انسان کامل معصوم از گزند سهو و نسیان و انقطاع اول و آخر مصون است.
این مرجع تقلید افزودند: نه هیچ فیلسوفی عِدل پیامبر و امام است و نه هیچ فلسفه ای در برابر وحی انبیاء و الهام اهل بیت(ع) قرار دارد.
حضرت آیت الله جوادی آملی با بیان اینکه ما در حدی که توانایی داریم از چراغ عقل مدد می گیریم، گفتند: البته عقل به این آسانی نصیب کسی نمی شود، برهان عقلی به این آسانی نصیب کسی نمی شود.
ایشان با اشاره به مقدمه هشت صفحه ای مرحوم کلینی در کتاب کافی، گفتند: در این مقدمه اشاره شده «قطب فرهنگی، “عقل” و “استدلال” است؛ ما با عقل، خدا، اوصاف و احوال، افعال الهی، وحی و ضرورت آن و ضرورت نبی و رسول را می فهمیم و به آن ایمان می آوریم و با همین عقل است که از هر گزاره توحیدی استقبال می کنیم و از هر گزاره شرک آلود می پرهیزیم».
*کدام علم اسلامی و انسانی است؟
معظم له افزودند: بنابراین علمی اسلامی و انسانی است که موضوعش رهاورد الهی باشد و برهانی باشد که بفهمد وحی چه آورده و خدا چه کرده است و آغاز و انجامش توحید باشد.
این مرجع تقلید با بیان اینکه این توحید از گرانبهاترین و کمیاب ترین گوهرهای جهان بشریت است، گفتند: در قرآن کریم، ما را از خطر شرک بر حذر داشتند و فرمودند شرک در بسیاری از امور راه پیدا می کند؛ شرک در ایمان بسیاری از مومنان، در علم بسیاری از عالمان و در زهد بسیاری از پارسایان ظهور می کند.
*لزوم دقت در تبویب مسائل علمی
حضرت آیت الله جوادی آملی با اشاره به اینکه ما در تبویب مسائل علمی خیلی باید دقت کنیم که کدام علم اسلامی و انسانی است، گفتند: علمی که غیر خدا را در او راه ندهد و کار را به غیر خدا واگذار نکند و اثر غیر خدا را در سایه تدبیر الهی بداند که اینها مدبرات امرند.
ایشان با اشاره به آیه ای از قرآن کریم مبنی بر اینکه بسیاری از مومنان مشرک هستند، ابراز داشتند: از امام علیه السلام سوال شد که چگونه اکثر مومنان مشرکند؛ ایشان فرمودند اینکه می گویند «لولا فلانی لهلکت»؛ اگر فلان طبیب یا شخص سیاسی نبود، مشکل من حل نمی شد، این شرک است. زیرا در جهان غیر از رب العالمین کارگردان دیگری نیست.
*چه کسانی مدبرات امر خداوند هستند؟
معظم له تصریح کردند: فرشتگان، انبیاء و اولیاء مدبرات امر خداوند هستند و ذات اقدس الهی از  این طریق کارها را انجام می دهد.
*خدا از خود انسان هم به وی نزدیک تر است
این مرجع تقلید با بیان اینکه خدا از دو راه بلاواسطه و مع الواسطه به ما احسان دارد، ابراز داشتند: در عین حال که مدبرات امور فراوانند، خدا به فرد فرد ما، از ما به ما نزدیکتر است و هم از مدبرات ما به ما نزدیکتر است.
*خدا اولی نیست که دوم داشته باشد
حضرت آیت الله جوادی آملی با اشاره به اینکه گاهی گفته می شود “اول خدا” و “دوم فلانی”، اظهار داشتند: خدا اولی نیست که دوم داشته باشد. بلکه باید گفت خدا را شکر که به وسیله فلان شی یا فلان شخص، مشکل ما را حل کرده است.
ایشان با بیان اینکه ما حرارت و روشنایی می خواهیم و خدا شمس و قمر را آفرید، ابراز داشتند: انسان ها هم شمس و قمر ما هستند؛ ما ستاره پرست و شمس پرست نیستیم؛ بلکه شاکریم که آنان را وسیله فروغ، گرمی زندگی، روشنی قلب و حیات ظاهری و باطنی ما قرار داد.
معظم در در ادامه افزودند: کسانی که از خشیت الهی فیض و فوز فراوانی برده و می برند، کسانی که به آیات الهی ایمان دارند و کسانی که به خدای خود شرک نمی ورزند «لهم الخیرات» هستند.
این مرجع تقلید در بخش پایانی سخنان خود با تاکید بر اینکه علمی اسلامی و انسانی است که این مراحل را به انسان بیاموزاند، گفتند: در تمام این مقاطع، توحید حکومت کند، ذره ای شرک در صدر و ساقه آن پیدا نشود تا محصول آن دانشگاه یا حوزه، امامت اهل تقوا باشد.
*نتیجه علم اسلامی انسانی حوزه های علمیه باید تربیت امام متقیان باشد
حضرت آیت الله جوادی آملی با تاکید بر اینکه آن حوزه علمیه ای علم اسلامی انسانی دارد که نتیجه آن، پرورش امام متقیان باشد، گفتند: اگر حوزه توانست امامی تربیت کند که مردان عاقل، عالم، پاک و منزه از جهل علمی و جهالت عملی بوده و مردم به دنبال آنها راه بیافتند، این نتیجه علم انسانی اسلامی خواهد بود.
ایشان افزودند: این حوزویان و دانشگاهیان که با دو عنصر سرعت و سبقت به قله رسیدند، آنجا جامدانه زندگی نمی کنند، بلکه به خدا عرض می کنند که پروردگارا ما امت پرور باشیم و مردم پاک و طاهر دنبال ما راه بیافتند.
معظم له تصریح کردند: همچنین آن دانشگاهی علوم انسانی اسلامی دارد که خروجیش امام متقیان باشد.
این مرجع تقلید خاطرنشان کردند: به برکت انقلاب اسلامی و خون شهدا و ایثار خانواده های معظم شهدا و جانبازان، این توفیق نصیب دانشگاه و حوزه خواهد شد.

لازم به ذکر است دومین دوره گفتمان نخبگان علوم انسانی به همت دفترتبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم از ۲۹ مرداد ماه به مدت ۱۵ روز در دهکده وسف برگزار خواهد شد.
تاریخ:۱۳۹۵/۵/۱۶ شنبه

 

لینک خبر:

http://www.dte.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=NEWS&ID=1d8da754-d7a7-424a-bf36-32b355180bc7&LayoutID=5061fbd1-eae0-48bc-9d2c-637a34dc7bae&CategoryID=6e8b1ebf-9be6-4ceb-b835-fdfeba435774

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *